histerezis

  • turkcesozluk

    doğa olaylarının gelişmesindeki gecikme.

  • tarlada ucan pirasa

    kelimelere kullanım konuları üzerinden anlam yüklemek hataya sebebiyet verebilir.

    histerezis kelimesi anlamca gecikme karşılığı gibi dursa da tam anlamıyla karşılığı "gecikme" kelimesi değildir. "Doğa olaylarındaki gecikme" tanımı ise başlı başına ezbere kullanım alanı üzerinden anlam daraltıcı bir ifadedir.

    histerezis:
    1- bir etkinin, gecikmeli tepki vermesi durumudur.
    2- bir nedenin gecikmeli sonuç vermesi durumudur.

    histerezisi örneklemek gerekirse; en güzel örnek algı histerezisidir. bir patlama sesi, darbe, kesik, vurulma durumuna maruz kalındığında vücudun algılama ve durumu analiz etme süresi anında olmaz. aksine bir kaç saniyeye ihtiyaç duyar. işte bu etkiye tepki gecikmesi histerezistir. ancak işe geç kalmanız histerezis değildir.

    bir gecikmenin histerezis olabilmesi için reflektivitesi (yansıması) olmak zorundadır. yani bir sebep-sonuç, etki-tepki ikişkisi oluşmalıdır. ayrıca histerezis bir kanun oluşturur. oysa gecikme yalnız başına kanun oluşturmaz.

    ayrımı daha iyi anlatabilmek için örnek;

    1- küresel piyasay hakim kurun ulusal kur karşısında yükselmesinden "belirsiz bir süre sonra" iç piyasada (kur fiyatlarındaki yükselişle orantılı) enflasyon yaşanması.

    2- reklam verildikten "belirsiz bir süre sonra" satış rakamlarının artması.

    3- bulaşık süngerini avucumuzda sıkıp bıraktığımızda; süngerin gecikmeli olarak eski şekline dönmesi histerezistir.

    işte bu üç olay histerezis barındırır.

    1- işe geç kalmak.
    2- uçağın geç gelmesi
    3- yemeğin yavaş pişmesi

    bu durumlar histerezis değildir.